ایران سرزمینی است که هر گوشهاش رنگی از فرهنگ، آیین، جشن و خاطرههای قدیمی دارد. اگرچه بسیاری از کشورها یک یا چند جشن ملی دارند، اما در ایران تقریباً هر فصل و حتی هر ماه، مناسبت و مراسم مخصوص خودش را دارد. بسیاری از این جشنها تنها یک رویداد ساده نیستند.
زندگی روزمره مردم، باورهای قدیمی و حتی وضعیت آبوهوا در شکلگیری آنها نقش داشته است. برای همین اگر کسی بخواهد فرهنگ واقعی مردم ایران را بشناسد، بهترین راه این است که پا به جشنوارههای محلی بگذارد و از نزدیک حالوهوای هر منطقه را تجربه کند.
در این مقاله ایونتلی با همراهی شما جشنوارههای محلی ایران را بر اساس فصلها بررسی میکنیم تا ببینیم در هر زمان از سال، چه مراسمی در کدام شهر جریان پیدا میکند.
بهار، فصل آغازها و جشنهای ریشهدار
بهار در ایران فقط شروع سال نیست، شروع چرخه بزرگی از جشنهای طبیعی و فرهنگی است که از فروردین تا پایان خرداد ادامه دارد.
فروردین، از نوروز تا لالههای رنگارنگ
نخستین ماه سال با نوروز شناخته میشود، جشنی که نه نیاز به معرفی دارد و نه محدود به یک منطقه است. اما نکته مهم این است که نوروز در هر شهر چهرهای متفاوت دارد. در گیلان و مازندران، موسیقیهای محلی و بازیهای بومی فضای نوروز را میسازد.
در خراسان، مردم با مراسم سمنو پزان و دید و بازدیدهای آیینی سال را آغاز میکنند.
در جنوب ایران، نوروز با نواهای بندری و آیینهایی که ریشه در فرهنگ دریایی دارند جشن گرفته میشود.
در کنار نوروز، جشنواره لالههای گچسر و کرج و جشنواره گلهای بهاری شیراز و مشهد نیز در ماه فروردین برگزار میشوند. این رویدادها بیشتر جنبه گردشگری دارند اما نشان میدهند که طبیعت ایران نیز در فرهنگ مردم نقش مهمی دارد.
اردیبهشت، ماهی که بوی گل و مراسم سنتی میدهد
اردیبهشت برای بسیاری از ایرانیها با جشنواره گل و گلاب کاشان شناخته میشود. این جشنواره یکی از اصیلترین آیینهای منطقهای است که در آن مردم از سحرگاه برای چیدن گلهای محمدی راهی باغها میشوند و بعد با روشهای سنتی گلابگیری میکنند.
در کرمان نیز جشنوارهی محلی گل محمدی حال و هوای متفاوتی دارد و بهدلیل وسعت باغها، یکی از بزرگترین رویدادهای کشاورزی استان است.
در کردستان، جشنواره توتفرنگی شهرها را پر از رنگ و طراوت بهاری میکند. در کلاردشت، طبیعت خاص منطقه باعث شده جشنواره سبزهزاران به یکی از جذابترین مراسم بهاری شمال ایران تبدیل شود.
اردیبهشت همچنین زمان برگزاری جشنوارههای محلی کوچکتر مثل جشن بهار نیشابور و آیینهای محلی قشم است.
خرداد، ماه چای، گیلاس و طعمهای شیرین
یکی از شناختهشدهترین رویدادهای خرداد، جشنواره چای لاهیجان است. در این جشن، مزارع چای برای بازدید عمومی باز میشوند و مردم میتوانند از نزدیک مراحل برداشت برگهای چای را ببینند.
در دماوند هم، جشنواره محلی گیلاس برگزار میشود. باغهای گیلاس در این ماه پر از مسافرانی میشود که برای چیدن گیلاس و خرید محصولات محلی به این منطقه میآیند.
در آمل و لرستان نیز جشنوارههای توت و برداشت محصولات تابستانه، حال و هوای خاصی ایجاد میکنند.
گاهی هم در خرداد ماه جشنواره فرهنگ اقوام گرگان برگزار میشود، جشنوارهای که هر سال زمانش متغیر است اما همیشه یکی از بزرگترین رویدادهای ملی محسوب میشود.
تابستان، زمان رنگها، خوراکها و جشنهای کشاورزی
تابستان در ایران با جشنهای کشاورزی گره خورده است، چون بسیاری از محصولات مهم در این فصل برداشت میشوند. علاوه بر آن، فستیوالهای موسیقی و قومی نیز در شهرهای مختلف انجام میگیرند.
تیر، از تیرگان تا انبههای میناب
جشن تیرگان یکی از آیینهای باستانی ایران محسوب میشود و در مازندران، گیلان و میان زرتشتیان برگزار میشود. ریشه این جشن به اسطورههای ایرانی برمیگردد و بخش مهمی از آن به آبپاشی و شادی دستهجمعی مربوط است.
گاهی هم در تیر ماه در شهر قاین، استان خراسان جنوبی جشنوارهی محلی زرشک آغاز میشود و مردم از باغها و روشهای کهن برداشت این محصول میگویند.
جشنواره آلو در آذربایجان شرقی و جشن انبه میناب نیز از مهمترین رویدادهای این ماه هستند. جشن انبه یکی از معدود جشنوارههایی است که ریشه در اقلیم کاملاً گرمسیری دارد و همین تفاوت آن را خاص کرده است.
مرداد، فصل انگور، خربزه و موسیقی عشایری
مرداد یکی از شلوغترین ماهها از نظر جشنوارههای محلی ایران است. در این ماه، جشن انگور در تاکستان، ارومیه و ملایر برگزار میشود. این جشنوارهها علاوه بر معرفی انواع انگور و محصولات آن، محلی برای اجرای موسیقیهای محلی آذری و لری نیز هستند.
در گرمسار، جشن خربزه از جشنوارههای محلی ایران است که توجه گردشگران را به خود جلب میکند.
در فارس، عشایر قشقایی جشنوارهای فرهنگی برگزار میکنند که شامل موسیقی محلی، نمایش پوشاک سنتی و عرضه غذاهای خاص منطقه است.
در جزایر خلیجفارس نیز جشن باد و ماهی جریان دارد که با سبک ویژه زندگی مردم در مناطق ساحلی هماهنگ است.
شهریور، پایان تابستان و جشنهای پربار
شهریور با جشنوارههای برداشت همراه است. جشنواره انار در پاوه، نیریز و فردوس از مهمترین مراسم این ماه است. هر شهر سبک خاص خود را دارد، اما وجه مشترک همه، معرفی محصولات محلی، اجرای موسیقی و حضور گسترده مردم است.
در همدان، جشن شیرهپزی بهصورت آیینی برگزار میشود. مردم با روشهای قدیمی شیره انگور را تهیه کرده و آن را در محوطههای باز میفروشند.
در گیلان و مازندران نیز برداشت برنج در شهریور جشن کوچکی برای بسیاری از خانوادهها است.
جشن گردو در تویسرکان و جشن سنجاب در آذربایجان نیز نمونههایی از رویدادهای منطقهای این ماه به حساب میآیند.
پاییز، فصل آیینهای کهن و جشنهای پربار کشاورزی
در بسیاری از مناطق ایران، پاییز نه فقط از نظر آبوهوا، بلکه از نظر رویدادهای فرهنگی بهترین فصل سال است.
مهر، از مهرگان تا زعفران
جشن مهرگان یکی از جشنهای قدیمی ایران است و هنوز هم در میان زرتشتیان یزد، کرمان و اصفهان برگزار میشود. این جشن نشاندهنده احترام به خورشید و آغاز نیمهی دوم سال میباشد.
در بوشهر، بم و جهرم، جشنوارهی محلی خرما اهمیت بالایی دارد. این مناطق از بزرگترین تولیدکنندگان خرما در ایران هستند و جشنهایشان شامل موسیقی جنوب، نمایش صنایعدستی و مسابقات محلی است.
در ساوه جشنواره انار برگزار میشود و در قائنات، جشن زعفران از مهمترین رویدادهای کشاورزی کشور است. این فصل در آذربایجان هم زمان جشن برداشت سیب میباشد.
آبان، ماهی برای طعمهای ترش و روغنی
آبان با جشنوارههای محلی همراه است که بیشتر جنبه خوراکی دارند. مثل جشنواره انار تهران یا دماوند که در چند نقطه شهر برپا میشود.
در رودبار، جشن زیتون همواره طرفداران زیادی دارد و با توجه به شهرت روغن زیتون رودبار، گردشگران زیادی به این مراسم میروند.
در کردستان، جشنواره سماق و در لرستان، جشنواره ملی عکاسی طبیعت از مهمترین رویدادهای این ماه هستند.
آذر، یلدا و جشنهای زمستانی
ماه آذر جشنهای ویژه خود را دارد. شب یلدا مهمترین آنهاست که در هر منطقه با سبک خود برگزار میشود. در برخی مناطق موسیقی و قصهگویی بخش اصلی صحبت راجعبه یلدا است و در برخی دیگر سفرههای سنتی و غذاهای مخصوص.
در کردستان، جشن چلهنشینی برگزار میشود که حال و هوای خاصی دارد.
در گیلان نیز جشنواره خرمالو از رویدادهای خوراکی شناختهشده است.
زمستان، جشنهای آتش، گل و برف
زمستان ایران با وجود سرمایش، پر از جشنهایی است که نشان میدهد مردم این سرزمین همیشه راهی برای گرمکردن دلها پیدا کردهاند.
دی، از سده تا مرکبات شمال
میان زرتشتیان، جشن سده یکی از مهمترین آیینهاست. جشنی که با روشنکردن آتش بزرگ برگزار میشود.
در مازندران، جشنوارهی محلی مرکبات رونق دارد و کشاورزان محصولات خود را معرفی میکنند.
در بلوچستان، مراسم مالوچلگان برگزار میشود که ریشه در فرهنگ خانواده و رسم و رسوم دامداری مردم منطقه دارد.
اردبیل نیز با جشنواره زمستانی و ورزشهای یخیاش شناخته میشود.
بهمن، اوج سرما و جشنهای موسیقایی جنوب
در بهمن، جشنوارههای محلی برفی در دیزین و شمشک گردشگران زیادی را به خود جذب میکنند.
در هرمزگان، جشنواره بادگیرها و موسیقی جنوب برگزار میشود، مراسمی که با اجرای آیینهای سنتی مثل لیوا یا زار همراه است.
در یزد و کرمان نیز جشنوارههای مربوط به غذاهای محلی در این ماه جریان دارد.
اسفند، ماه گل و آمادگی برای سال جدید
اسفند با جشنواره نرگس شناخته میشود. شیراز و بهبهان دو منطقه معروف این جشن هستند.
در سیستانوبلوچستان، جشن اسفندک منگویه برپا میشود که از جشنهای کمتر شناختهشده اما اصیل منطقه است.
در میان عشایر بختیاری، مراسم پیشنوروزی برگزار میشود که حال و هوای خاصی دارد. چیدن سفرههای سنتی و آمادهسازی برای نوروز بخش اصلی این مراسم است.
در این ماه همچنین جشنواره ملی صنایعدستی در شهرهای مختلف برگزار میشود.
تا اینجا با جشنوارههای محلی ایران آشنا شدیم برای برای اینکه مرور این جشنوارهها سادهتر شود، تمام رویدادهای مهم هر فصل را در یک جدول خلاصه کردهایم تا به شما کمک کند با یک نگاه، زمان برگزاری هر جشن، شهر میزبان و نوع مراسم را بشناسید و اگر قصد برنامهریزی سفر دارید، راحتتر انتخاب کنید.
در ادامه میتوانید جدول کامل جشنوارههای محلی ایران را مشاهده کنید.
| فصل | ماه | جشنوارهها و آیینها |
| بهار | فروردین | نوروز و آیینهای محلی هر شهر، سیزدهبهدر، جشنواره لالههای گچسر و کرج، جشنواره گلهای بهاری مشهد و شیراز |
| اردیبهشت | جشنواره گل و گلاب کاشان (قمصر، نیاسر)، جشنواره گل محمدی کرمان، جشنواره توتفرنگی کردستان، جشنواره بهار نیشابور، جشنواره سبزهزاران کلاردشت، جشنواره خيرات قشم | |
| خرداد | جشنواره چای لاهیجان، جشنواره گیلاس دماوند و آمل، جشنواره توت لرستان، جشنواره هویج ازنا، جشنواره فرهنگ اقوام گرگان (گاهی تابستان) | |
| تابستان | تیر | جشن تیرگان (مازندران، گیلان، زرتشتیان)، جشنواره زرشک قاین، جشنواره آلو در آذربایجان شرقی، جشنواره انبه میناب |
| مرداد | جشنواره انگور تاکستان و ارومیه و ملایر، جشنواره خربزه گرمسار، جشنواره آب و آتش لرستان، جشنواره موسیقی قشقایی، جشنواره باد و ماهی خلیجفارس | |
| شهریور | جشنواره انار پاوه، نیریز، فردوس، جشنواره شیرهپزی همدان، جشنواره برداشت برنج، جشنواره گردو تویسرکان، جشنواره سنجاب آذربایجان | |
| پاییز | مهر | جشن مهرگان (زرتشتیان)، جشنواره خرما بوشهر و بم و جهرم، جشنواره انار ساوه، جشنواره زعفران قائنات، جشنواره سیب آذربایجان |
| آبان | جشنواره انار تهران و دماوند، جشنواره زیتون رودبار، جشنواره سماق کردستان، جشنواره ملی عکاسی طبیعت لرستان | |
| آذر | جشن یلدا و آیینهای محلی، جشن چلهنشینی کردستان، جشنواره خرمالوی گیلان، جشنواره صنایعدستی کشوری | |
| زمستان | دی | جشن سده (زرتشتیان)، جشنواره مرکبات مازندران، جشنواره مالوچلگان بلوچستان، جشنواره زمستانی اردبیل |
| بهمن | جشنواره اسکی دیزین و شمشک، جشنواره بادگیرها و موسیقی جنوب، جشنواره غذاهای محلی یزد و کرمان | |
| اسفند | جشنواره نرگس شیراز و بهبهان، جشنواره اسفندک منگویه سیستانوبلوچستان، جشن پیشنوروزی بختیاریها، جشنواره ملی صنایعدستی و لباس محلی |
شاید برای شما این سوال پیش بیآید که چرا جشنوارههای محلی ایران اهمیت زیادی دارند؟
جشنوارههای ایرانی فقط مجموعهای از برنامهها نیستند. آنها بخشی از هویت مردم هر منطقه محسوب میشوند. این رویدادها سنتها را زنده نگه میدارند، صنعت گردشگری را تقویت میکنند، اقتصاد محلی را رونق میدهند و مهمتر از همه، فرصتی میسازند تا مردم از سراسر کشور و حتی جهان کنار یکدیگر قرار بگیرند و فرهنگهای مختلف را تجربه کنند.
جمع بندی
وقتی به جشنوارههای ایران نگاه میکنیم، میبینیم که سرزمینان ایران فقط با تاریخ و آثار باستانیاش شناخته نمیشود، بلکه با ریتم زندگی مردمش معنا پیدا میکند. هر فصل، هر شهر و حتی هر روستا بخشی از فرهنگ خود را در قالب یک جشن یا آیین حفظ کرده و این جشنوارهها در واقع زبانی هستند که گذشته و امروز را به هم پیوند میدهند.
از عطر گلهای اردیبهشت در کاشان گرفته تا رنگهای پاییزی انار در ساوه، از نوای موسیقی جنوب در بهمن تا آتش سده در دل زمستان، هر کدام روایتگر خاطرهها، باورها و سبک زندگی مردمانی هستند که قرنها این سنتها را زنده نگه داشتهاند.
در نهایت، اگر قصد دارید ایران را نه فقط از پشت عکسها، بلکه از دل تجربهها بشناسید، جشنوارهها بهترین راهاند. هر فصل، فرصت تازهای برای سفر، دیدن فرهنگهای متفاوت و لمس حالوهوای اصیل ایران است، فرصتی که شاید در هیچ جای دیگر جهان مانندش پیدا نشود.
دیدگاه خود را ثبت کنید.
نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخشهای موردنیاز علامتگذاری شدهاند *